Wat doen we met lege kerken?

De Katholieke kerk ligt de laatste maanden geregeld (terecht) onder vuur. Toch is hun lamentabel functioneren niet de aanleiding van dit blogstukje. Wel een bezoek aan een lokale boekhandel in een oude kerk in Maastricht. Daar werd de leegstaande kerk omgetoverd tot een reusachtige boekhandel met cafetaria. Een echt pareltje is het geworden.

Steeds meer komen kerken leeg te staan of worden ze nauwelijks nog gebruikt. Het lijkt mij dan ook noodzakelijk om een beleid uit te stippelen dat getuigt van de nodige visie op de toekomst van de bestaande kerkgebouwen.

Het is natuurlijk onmogelijk om alle kerkgebouwen over de zelfde kam te scheren. Sommige gebouwen hebben een historische en/of architecturale waarde. Het spreekt voor zich dat die kerken kunnen blijven bestaan en functioneren. Wanneer dat soort kerken niet meer gebruikt zou worden voor erediensten kunnen ze ook een museumfunctie krijgen.  Afbreken is hier in elk geval geen optie.

Een ander probleem stelt zich op plaatsen waar de verhouding tussen het aantal kerkgangers en de oppervlakte van de kerk niet meer in balans is. Het is niet verantwoord om dergelijke gebouwen warm te stoken en te onderhouden. De gelovigen moeten in dat geval een nieuw (en aangepast) onderkomen krijgen of de kerk moet verschillende functies krijgen. Ze kan de eredienst verplaatst worden naar een deel van de kerk (bvb door een box in the box te bouwen). De rest van de kerk kan dan andere functies krijgen.

Een andere optie is om het aantal plaatsen waar de eredienst wordt aangeboden te  verminderen. Ik neem het voorbeeld van Heule met 11.000 inwoners en 4 kerken. Is het niet logisch dat er maar in 1 (of misschien 2) kerken erediensten worden gehouden? Dat zou meteen 2 vrije kerkgebouwen opleveren. Ik denk dat er in Vlaanderen heel wat kerken afgestoten kunnen worden op die manier. Maar natuurlijk kunnen we er niet om heen dat nog steeds veel mensen kerkelijk begraven worden ( en huwen) en dat daarvoor ook nog wel de nodige kerken nodig zijn.

Met die kerken die leeg komen te staan moet dan natuurlijk wel iets gebeuren. In Nederland (en hier en daar ook wel in België) zijn er al herbestemmingsprojecten geweest. Niet alleen in tijden van crisis moet er voorzichtig worden omgesprongen met overheidsmiddelen. Het lijkt mij alvast een goed idee om met de centen die vrij komen door het verkopen van kerkgebouwen het onderhoud van de resterende kerken te financieren (vooral restauratie dan).  Herbestemming moet zeker wanneer het gaat over kerken die recent uit gebruik zijn genomen een bepaalde vorm van respect weerspiegelen voor de geschiedenis van de plaats. Mensen hebben er hun dierbaren begraven, mensen zijn er getrouwd of hebben hun kinderen er gedoopt,… Het spreekt voor zich dat een bordeel niet meteen de meest gelukkige herbestemming is.

Wanneer we herbestemmen zijn er een aantal troeven. De kerk staat vaak in het midden van de wijk of het dorp. Deze centrale ligging is een absolute meerwaarde. Het is dan ook bijna logisch dat een publieke functie het meest aangewezen is. Voorbeelden kunnen zijn: culturele centra (Bergen op zoom in Nederland), jeugdlokalen (In Kortrijk was er vroeger een Chiro in een oude kerk), een buurtcentrum, …

Natuurlijk zijn er vaak reeds heel wat publieke gebouwen in de omgeving en is een dergelijke functie niet mogelijk. Het afbreken van kerken voelt erg ingrijpend aan. Kerken zijn vaak bakens in een lokale gemeenschap en zijn historisch gezien gaan horen bij het uitzicht van onze dorpen en steden.  Afbreken is dus maar in een beperkt aantal gevallen aan gewezen (hoge renovatiekost, geen herbestemmingsmogelijkheid,…). Daarom moeten we in bepaalde gevallen ook durven kijken naar “harde overnemers”. Hotels (in Mechelen is er bvb zo’n hotel), lofts (Utrecht), klimhal (Amsterdam), kantoren (Breda), restaurant, café (in kleinere kerkjes) of winkels behoren tot de mogelijkheden.

Een laatste optie is het herinvullen van de “religieuze functie”. De oude St-Rochuskerk in Ulbeek doet tegenwoordig dienst als begraafplaats. De beperkte plaats op kerkhoven (zeker als die nog rond de kerk liggen) kan zo ondervangen worden. Een allerlaatste mogelijkheid is het ontwijden van kerken en die zelfde gebouwen in gebruik laten nemen door andere religies die wel een stijgend aantal volgelingen hebben. Ik vind dit zelf erg logisch maar ik vrees dat dit wellicht te gevoelig ligt en dat we dus misschien toch eerder niet religieus moeten herbestemmen.

Vlaanderen moet dringend werk maken van dit debat. Laat het ons op een serene manier voeren met respect voor het verleden en met oog op de toekomst.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s